
Zachowek chroni najbliższych spadkodawcy przed całkowitym pominięciem. Przysługuje zstępnym, małżonkowi i rodzicom, którzy dziedziczyliby z ustawy.
Ile wynosi zachowek
Co do zasady jest to połowa wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Jeśli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jest małoletni, zachowek wynosi dwie trzecie tego udziału.
Jak liczy się podstawę
Podstawą jest wartość spadku po odjęciu długów, powiększona o niektóre darowizny dokonane przez spadkodawcę za życia. Dlatego w sprawach o zachowek często potrzebna jest wycena nieruchomości przez biegłego.
Termin
Roszczenie o zachowek przedawnia się co do zasady z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu. Warto działać wcześniej, póki łatwiej o dokumenty i świadków. Więcej o sprawach spadkowych na stronie spadki i dziedziczenie.
Darowizny a zachowek
Przy obliczaniu zachowku dolicza się do spadku darowizny dokonane przez spadkodawcę, z pewnymi wyjątkami. Nie dolicza się na przykład drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych ani darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku, dokonanych dawniej niż dziesięć lat przed otwarciem spadku. To częsty punkt sporu, bo darowizna mieszkania sprzed lat może istotnie zmienić wysokość zachowku.
Wydziedziczenie
Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka lub rodziców zachowku, ale tylko z przyczyn wskazanych w ustawie, na przykład gdy uprawniony uporczywie nie dopełniał obowiązków rodzinnych. Przyczyna musi wynikać z treści testamentu. Wydziedziczenie można kwestionować, jeśli podana przyczyna nie zaistniała.
Od kogo żądać zachowku
Roszczenie kieruje się przede wszystkim do spadkobiercy. Jeśli od niego nie da się uzyskać należnej kwoty, można w pewnych sytuacjach żądać jej od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę.
Jak przygotować sprawę o zachowek
- Ustalenie, czy jest się uprawnionym i jaki udział przysługiwałby przy dziedziczeniu ustawowym.
- Ustalenie składu spadku i długów spadkowych.
- Zebranie informacji o darowiznach dokonanych przez spadkodawcę.
- Wezwanie spadkobiercy do zapłaty.
- Pozew, jeśli rozmowy nie przyniosą skutku.
W sprawach o zachowek często dochodzi do sporu o wartość nieruchomości. Sąd zwykle powołuje wtedy biegłego rzeczoznawcę. Wartość ustala się według cen z chwili orzekania, a stan rzeczy według chwili otwarcia spadku albo dokonania darowizny.
Pytania i odpowiedzi
Czy można zrzec się zachowku?
Tak, w drodze umowy o zrzeczenie się dziedziczenia zawartej ze spadkodawcą w formie aktu notarialnego za jego życia.
Czy zachowek trzeba dochodzić w sądzie?
Nie zawsze. Wiele spraw kończy się ugodą. Gdy porozumienie jest niemożliwe, wnosi się pozew o zapłatę zachowku.
Zobacz też: Testament: najczęstsze błędy, Stwierdzenie nabycia spadku, Spadek z długami.
Jeśli chcą Państwo omówić swoją sytuację, zapraszam do kontaktu. Spotkania odbywają się w kancelarii przy ul. Chopina 21 G w Koninie, po wcześniejszym umówieniu telefonicznym. Udzielam także porad on-line.

